Thuốc chủng ngừa Herpes Zoster ở BN ≥ 50 tuổi

Ngày: 03/04/2019

Thuốc chủng ngừa Herpes Zoster ở BN ≥ 50 tuổi

           Tác giả: AAO

                                                                                   Ophthalmology tháng 11/2018 trang 1813-1814

Herpes Zoster (HZ) là siêu khuẩn gây vấn đề sức khỏe quan trọng ở Hoa Kỳ. Bệnh do HZ mới ở Hoa Kỳ khoảng 1.2 triệu hàng năm, trong số đó 20% là HZ ở mắt. Cứ 3 người thì 1 người bị HZ trong cuộc sống. Mặc dù bệnh thường xảy ra nhiều và nặng ở người suy miễn dịch, nhưng đa số (trên 90%) BN bị HZ không suy miễn dịch. Tần suất HZ tăng lên đáng kể so với tuổi, bắt đầu ở tuổi 40, số BN cao nhất ở tuổi 50-59. Một nguyên cứu của CDC Hoa Kỳ (Trung tâm phòng chống và kiểm soát bệnh), thấy tuổi bắt đầu ở 52. Những yếu tố nguy cơ làm HZ tăng là: tuổi cao, tình trạng suy miễn dịch, phái nữ, thể lực yếu, suy tim, chấn thương não, tiểu đường, suy thận cấp và suy sụp tinh thần.

I/ Báo cáo về lâm sàng:

Báo cáo cho biết HZ có thể nặng và kéo dài, đôi khi gây tử vong. HZ ở mắt gồm: viêm bán phần trước và bán phần sau, bệnh thần kinh dinh dưỡng nhãn cầu, mí mắt dị thể và sẹo. Mất thị lực nặng và bất phục hồi có thể do đục giác mạc, đục T3, glôcôm và bệnh võng mạc. Khoảng 20% BN bị HZ mắt thấy có bệnh ở nhãn cầu nặng như viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, glôcôm hay bệnh thần kinh dinh dưỡng. Sau 10 năm có thể làm mất thị lực nặng (20/200) vị thế của mí bất thường, lông cặm kinh niên tùy thuộc vào phép trị bệnh. Điều trị sớm với thuốc chống siêu khuẩn toàn thân có thể làm giảm tần suất hay những hậu sự nặng; Nhưng việc ngăn ngừa biến chứng giảm đi nếu điều trị chậm (thường là sau 3 ngày triệu chứng đầu tiên). Đau thần kinh hậu HZ thường thấy BN lớn tuổi, ở BN bị đau cấp.

Biến chứng toàn thân của HZ gồm tai biến mạch máu, viêm động mạch thái dương, đau tim và suy sụp thần kinh .

II/ Đánh giá chứng cớ

Chứng cớ mới đây cho thấy tuổi bị HZ đã giảm, sự giảm này không liên quan đến việc chủng ngừa HZ. Có 2 nguyên cứu cho biết tuổi trung bình đã giảm 5 năm khi bị HZ từ > 60 tuổi xuống < 60. Hai nguyên cứu này khuyên nên chích ngừa ở tuổi < 50. Trong 1 nguyên cứu khác, tuổi trung bình BN bị HZ ở mắt là 63.

III/ Hiệu quả của chích ngừa

  1. Thuốc chủng ngừa Zostavax (ZVL)

Thuốc được thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có kiểm soát cho thấy Zostavax (thuốc chủng gồm siêu khuẩn còn sống) đã làm giảm tần suất HZ còn 51% và đau thần kinh hậu HZ 66% ở người suy miễn dịch ≥ 60 tuổi. Thuốc chủng giảm tần suất HZ > 60% ở người tuổi 60-69 so với < 40% ở người tuổi ≥ 70. Tuy nhiên độ nặng cao hơn ở người lớn tuổi. Khuyết điểm chính của Zostavax là tác động suy yếu dần. Nguyên cứu mới đây cho thấy hiệu quả đã hết sau 10 năm chích ngừa.

Zostavax được chấp thuận bởi FD (năm 2006) và CDC (năm 2008) để chích ngừa cho người suy miễn nhiễm tuổi ≥ 60. CDC cũng khuyên nên chích ngừa HZ cho người bị bệnh nội khoa kinh niên hay người bị suy miễn dịch.

Năm 2001 FDA chấp thuận chích ngừa cho những người suy miễn dịch tuổi từ 50-59 và thấy tần suất HZ đến 70% ở nhóm tuổi này.

  1. Thuốc chủng ngừa Shingrix (RZV): là 1 loại thuốc chủng HZ tái hợp (recombinant zoster vaccine- RZV). Một thử nghiệm lâm sàng của Shingriz so với giả dược ( năm 2010-2011) được thực hiện ở ngoài Hoa Kỳ, kết quả công báo năm 2015, cho thấy thuốc chủng này có hiệu quả 90% ở mọi lứa tuổi; Với người ≥ 70 tuổi, thì hiệu quả khoảng 90%; sau 4 năm là 85%. Nếu chích 2 liền thì hiệu quả tốt hơn. Nguyên cứu ở phòng thí nghiệm, phản ứng miễn dịch không thấp hơn ở người có bệnh sử đã chích Zostavax hay chích cùng 1 lúc với thuốc chủng củ.
  2. Chấp thuận của FDA

FDA chấp thuận chủng ngừa Shingrix (tháng 11/2017) ở người ≥ 50 tuổi. Thuốc được chích bắp với loạt 2 liều, cách nhau 2-6 tháng; Thuốc để trong tủ lạnh. Phản ứng tại chỗ và toàn thân thường thấy ở người tuổi 50-69 hơn là những người > 70, và phản ứng toàn thân thường xảy ra ở liều thứ 2 khi phải chích 2 liều.

  1. Những lời khuyên của CDC

Tháng 1/2018 CDC khuyên chích Shingrix ở người lớn suy miễn dịch ≥ 50 tuổi gồm người có tiền căn đã chích Zostavax ít nhất 2 tháng trước. Nên tư vấn cho BN biết có thể bị những phản ứng cấp toàn thân hay tại chỗ và BN nên chích 2 liều. Ở BN có bệnh sử đã chích Zostavax. CDC thấy Zostavax ít hiệu quả ở BN ≥ 70; Ở BN tuổi 60-69, Shingrix được dùng nhiều hơn Zostavax vì hiệu quả cao hơn, dài hơn.

  1. Lưu ý nhỏ thuốc thêm ở những người có bệnh sử HZ ở mắt; Nguy cơ bệnh tái phát sau khi chích Shingrix và đã được thấy ở trường hợp sau khi chích Zostavax. BN có bệnh sử HZ ở mắt nên được khám nghiệm BS nhãn khoa khoảng vài tuần trước và sau khi chích ngừa. Những hậu quả phụ có thể xảy ra. Một giai đoạn miễn nhiễm qua trung gian của tế bào bị kích thích bởi HZ được thấy trong khoảng 1 thời gian như vậy chủng ngừa không cần gấp và nên chích chậm hơn khi HZ ở mắt đã được chế ngự hoàn toàn.
  2. So sánh Shingrix và Zostavax

CDC khuyên chích ngừa Zostavax hơn là Shingrix, mặc dù không có nguyên cứu đối đầu giữa 2 loại thuốc, theo ý kiến của chúng tôi, nếu chích lần thứ nhì có hiệu quả thì vẫn chưa chắc chắn và phải để ý đến những phản ứng cấp toàn thân và cục bộ được coi là 1 hàng rào giới hạn khi chủng ngừa với Shingrix. Với Zostavax chủ yếu là cho BN suy miễn dịch tuổi từ 50-59, làm giảm HZ khoảng 70%, phản ứng toàn thân ít hơn.

IV/ Kết luận

Có 2 loại thuốc: Shingrix và Zostavax được FDA chấp thuận chủng ngừa cho BN tuổi ≥ 50 bị suy miễn dịch. Chủng ngừa bắt đầu tuổi 50 sẽ làm giảm gánh nặng của bệnh bao gồm những bệnh mắt kinh niên. Bs nhãn khoa nên khuyên BN tuổi ≥ 50 nên chủng ngừa Shingrix, lời khuyên này giữ 1 vai trò quan trọng làm tăng tỷ lệ chích ngừa trong tương lai.

 

Tài liệu tham khảo: gồm 41 tư liệu

Chữ viết tắt:

-CDC: Centers của Disease Control and Prevention

-FDA: United States Food an Drug Administration

-HZO: Herpes Zoster Ophthamonicus

-RZV: recombinant zoster vaccine-Shingrix

-ZVL: Zoster Vaccine Live- Zostavax